Dimitrova – a true dramatic voice 2

12507218_422236827974494_4967922901784571733_n

Ghena Dimitrova (1941-2005)

Khi đã hoàn toàn rời xa ánh đèn sân khấu vào cuối thập niên 70, Primadonna nổi tiếng Renata Tebaldi từng cay đắng nhận xét về lứa nghệ sỹ trẻ đương thời – lứa nghệ sỹ mà bà chỉ còn đặt niềm tin vào riêng mỗi Montserrat Caballe và Placido Domingo: “Những giọng hát lớn ngày nay đi đâu hết cả rồi? Giờ chỉ còn toàn là những tiếng muỗi vo ve tin hin quanh đây thôi. Chúng tôi – Milanov, Nilsson, del Monaco, Corelli, và rất nhiều người khác nữa – từng phải mất đi ba-bốn ký lô sau mỗi đêm diễn, áp lực căng thẳng đến từ công việc của chúng tôi mang lại là vô cùng khắc nghiệt! Đó là máu của chúng tôi trao cho khán giả…”.

Những giọng hát lớn đâu? khi mà Freni phải hát Aida, Elisabetta, khi mà Caballe phải hát Turandot, và Renatta Scotto thì cáng đáng từ Gioconda đến …Abigaille – những vai diễn mà ngay cả một giọng spinto Verdian thuần chủng như Tebaldi còn đắn đo cân nhắc hoặc thậm chí chả dám động vào. Chúng ta đều biết rằng những giọng kịch tính kiểu Ý hoàn toàn khác những âm thanh gai góc, sắc cạnh của các giọng Wagnerian. Thập niên 80 phần lớn các giọng kịch tính đều chuyển sang hát Wagner, R.Strauss, trong khi các kịch mục Verdi thì bị ném sang cho những giọng trữ tình hạng nhẹ. Do thẩm mỹ của khán giả đổi chiều? Do sở thích mới của một bộ phận các Maestro trẻ tuổi? Do guồng quay khắc nghiệt của nền công nghiệp biểu diễn? Hay do tất cả? Dường như chỉ còn một người gác đền duy nhất sót lại – Ghena Dimitrova – người vẫn cực đoan giữ gìn truyền thống của những giọng Verdi, Verismo kịch tính lừng lẫy trước đây như G.Cigna, M.Caniglia hay A.Cerquetti.

Tốt nghiệp nhạc viện quốc gia Sofia, Bulgaria, cùng với việc thắng giải một cuộc thi thanh nhạc uy tín trong nước đã mang lại cho Dimitrova cơ hội được tu nghiệp tai thánh đường La Scala của Milan – nơi bà được thụ giáo với giọng Verdian soprano nổi tiếng một thời Gina Cigna. Giọng hát khổng lồ bẩm sinh và âm sắc có phần góc cạnh thô ráp kiểu Đông Âu, sau quá trình rèn rũa trở nên tròn đầy hơn, ấm mượt hơn và (như lời chính Dimitrova là) Ý hơn mà không hề mất đi sức mạnh tự nhiên vốn có. Một giọng kịch tính hoàn hảo cho các kịch mục hạng năng của Verdi hay Puccini.

Nhưng Dimitrova vẫn chỉ nằm chờ thời ở La Scala hàng năm trời mà không nhận được lời mời chính thức nào để được xuất hiện tại nhà hát danh tiếng này. Chỉ đến tận khi Anna Tomowa-Sintow (giọng soprano Bulgaria đồng môn tại nhạc viện Sofia, người mà Dimitrova không mấy nể trọng tài năng) hát tại đây bà mới được La Scala mới hát … đúp 2. Dĩ nhiên là Dimitrova từ chối. Khác với Anna may mắn được Maestro Karajan đỡ đầu nên có một sự nghiệp vô cùng thuận lợi, Dimitrova gặp rất nhiều trở ngại lúc khởi đầu, dù giọng hát ấn tượng và tài năng có thừa.

Với muôn vàn khó khăn về quan hệ với giới biểu diễn, ông bầu, người đại diện và đặc biệt là visa (Bulgaria hồi đấy còn thuộc phe Đông – Cộng Sản trong khi dù lập nghiệp tại Áo, Dimitrova vẫn là nghệ sỹ quốc doanh ăn lương nhà nước và vẫn giữ mối quan hệ tốt đẹp với chính quyền trong nước), trong suốt thập niên 70, Dimitrova lăn lộn khắp các nhà hát Châu Âu nhưng hầu như không gây dựng được tên tuổi gì đáng kể và hoàn toàn vô danh tại Mỹ. Điều đấy một phần làm nên cá tính nghệ sỹ của bà sau này, bảo thủ, xa cách , kiêu hãnh và phần nào trong sâu thẳm tâm hồn vẫn còn ít nhiều tổn thương vì năng lực bản thân không được ghi nhận.

Tất nhiên trời cũng chẳng phụ người tài, đến đầu thập niên 80, bước vào tuổi 40 , Dimitrova bắt đầu được chú ý, đặc biệt từ vai diễn dường như viết riêng cho giọng hát bà – Abigaile tại Berlin, Đức, vai diễn mà Dimitrova đã dám biểu diễn tại quê nhà khi mới tốt nghiệp nhạc viện ở tuổi 25. Ngay sau đó, Dimitrova liên tiếp xuất hiện trong nhiều nhà hát và sân khấu hạng top ở Châu Âu . Năm 1983, Dimitrova tiếp túc chinh phục tới khán giả Mỹ. Sự xuất hiện trong một concert tại Carnegie Hall, New York của bà đã gây chấn động với giới phê bình Mỹ, khi lâu lắm rồi khán giả Mỹ mới được chứng kiến một giọng Kịch tính thuần chất kiểu Ý như vậy. Giọng hát chắc khỏe với âm lượng khác thường được so sánh với Nilsson, Flagstad huyền thoại của Dimitrova làm lu mờ cả những giọng kịch tính đang rất được yêu thích lúc bây giờ là Eva Marton hay Hildegard Behren .

Thế nhưng giống như phần lớn các giọng hát cỡ lớn, ưu điểm của Dimitrova cũng chính là nhược điểm của bà. Mặc dù lấp đầy âm thanh bất cứ khối tích sân khấu khổng lồ nào, nhưng giọng hát bà dường như không có duyên với chiếc micro ghi âm. Khi thực hiện bản thu âm nổi tiếng Nabucco cho hãng DG với vai diễn là thương hiệu của mình – Abigaile, các kĩ sư âm thanh đã yêu cầu bà phải lùi lại phía sau mic vài feet. Ngoài Nabucco, Dimitrova có rất rất ít bản ghi âm studio ấn tượng. Giọng hát của bà trở nên sắc lạnh, xa vời và thiếu lửa trong hầu hết các recital album phòng thu.

Một điểm rất hạn chế khác là Dimitrova khá bảo thủ và nhất quyết không chịu mở rộng kịch mục. Dù được rất nhiều Maestro tên tuổi như Karajan, Muti, Mehta,.., đánh giá cao, Dimitrova chỉ trung thành với những kịch mục thế mạnh ít ỏi của mình trong opera Verdi và Verismo. Điều này trái ngược hẳn với Eva Marton, giọng soprano kịch tính tài năng cùng thời, người chấp nhận thử thách mình ở cả Richard Strauss, Wagner thậm chí là Korngold, Bartok, Schoenberg,…

Thật là khó khăn khi lựa chọn một bản thu âm điển hình của Dimitrova vì tất cả đều ít nhiều không hoàn hảo, mình đã quyết định giới thiệu và làm phụ đề ở đây aria nổi tiếng của Turandot – một trong những vai diễn đem lại danh tiếng cho Dimitrova – aria: “In questa reggia” trích trong recital album hiếm hoi được thực hiện cho hãng EMI năm 1980. Nhận xét về vai diễn đáng sợ này, Dimitrova cho rằng: ”Puccini đã chạm đến giới hạn của mọi khả năng thanh nhạc. Nó không hề là vai diễn yêu thích của tôi. Tôi cố không hát nó với một cơn cuồng nộ đầy khinh miệt như cách thể hiện của một số soprano khác mà thiên về một khí chất có phần hơi thất thường đồng bóng. Khi trong vai Turandot, quyền lực của tôi ở trên tất thảy mọi người. Là một vị công chúa uy quyền, tôi có thể làm tất cả những gì tôi thích.”
—————
Bối cảnh:
Vì bị ám ảnh bởi cái chết của tổ mẫu năm xưa gây ra bởi quân xâm lược Tarta, công chúa Trung Hoa Turandot kiều diễm bị đắm chìm trong lòng hận thù và căm ghét đàn ông đến ghê tởm. Khi vào tuổi cập kê, nàng công chúa băng giá mở một cuộc thi kén chồng với một quy định vô cùng khắc nghiêt: Bất cứ hoàng tử nào muốn cưới nàng làm vợ phải trả lời 3 câu đố của nàng. Nếu giải đúng nàng sẽ chấp nhận thành thân, còn nếu trả lời sai, họ sẽ phải bị bươu đầu trước cổng thành. Nhiều hoàng tử ngưỡng mộ sắc đẹp của Turandot đã đến thử vận may và cuối cùng đều phải nhận kết cục thảm khốc. Rồi một hôm tại kinh thành bỗng xuất hiện một hoàng tử lạ mặt. Chàng là Calaf con vua Tarta lưu lạc tới đây. Một lần vô tình trông thấy Turandot, Calaf lập tức bị mê hoặc bởi nhan sắc khuynh thành của nàng và liều lĩnh tham gia giải đố bất chấp sự can ngăn của mọi người.

Trước khi đưa ra 3 câu đố, Turandot xuất hiện, kể về nỗi ám ảnh năm xưa và cảnh báo trước về cái chết nhãn tiền với chàng hoàng tử bạo gan si tình…
————–
Không thể chê Dimitrova ở một điểm gì trong Turandot, ngoại trừ việc kích cỡ giọng hát của bà dường như khiến bà trở nên lạc quẻ với bất cứ tenor hát chung nào trong đoạn duet Đô cao “Gli enigmi sono tre, la morte una/Gli enigmi sono tre, una è la vita!” (3 câu đố-một cái chết / 3 câu đố – một cuộc đời), bởi vì giọng hát nào cũng dễ dàng bị đè bẹp bởi cơn lốc âm thanh kinh hoàng ấy. Khi viết aria này, có lẽ Puccini trông đợi một sự cân bằng giữa 2 giọng hát hơn là sự vượt trội của ai đó vì đây không phải là trận đấu của các note Đô cao, nó là trận đấu của Tình yêu và Lòng Hận thù. Dimitrova có thể thất bại khi khắc họa một Turandot nằm trong tổng thể vở opera của Puccini, nhưng nhìn nhận riêng rẽ và độc lập, khó có giọng soprano nào trong lịch sử ghi âm có thể vượt qua bà trong vai diễn này, kể cả Nilsson hay E. Turner.

Advertisements

Về Anti-elite
nothing special

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: