Hùng Vĩ!!!

Birgit Nilsson ( 1918-2005)

Trong một bài phỏng vấn Beverly Sills trước khi qua đời, cách đây 4 năm, khi bà được hỏi về sự khan hiếm các giọng ca trẻ xuất sắc trong thời đại này, Sills đã trả lời:  “…Tôi vẫn nhớ buổi diễn “Andrea Chenier” với Tebaldi, del Monaco và Bastianini.  Không, chúng ta không thể có những bản sao giống như vậy được nữa.  Nhưng tôi cũng nhớ đến một buổi diễn “Otello” với Renée Fleming, Domingo và Levine đứng trong hố nhạc. Nó không hề tệ chút nào. Nó thực sự là 1 Otello khá tròn trịa.  Nhưng chúng ta vẫn chưa thể thay thế Nilsson. Chúng ta hiện rất yếu với những giọng hát kịch tính cho opera Wagner và điều ấy quả là đáng buồn…”

Chúng ta đang có Waltraut Meier xuất sắc, đầy cá tính, Jane Eaglen tròn đầy, đa dạng, Nina Stemme ấn tượng và rất thông minh, và còn rất nhiều người khác nữa (D.Voight, E. Westbroek,…). Chúng ta không hề thiếu những Wagnerian voice tốt ở thời đại này, nhưng với tôi, chúng ta k0 thể và không bao giờ thay thế được Birgit Nilsson – một người được sinh ra để hát Wagner.

Birgit Nilsson trong vai Turandot

Nilsson từng nói: “Turandot làm tôi giàu, còn Isolde giúp tôi nổi tiếng“. Turandot đủ làm Nilsson dư  dả đến mức sau khi bà qua đời, số tài sản bà để lại đủ để lập giải thưởng “triệu đô” mang tên mình (giải thưởng có giá trị lớn nhất đến thời điểm hiện tại trong lĩnh vực biểu diễn classical music) cho những người có đóng góp lớn cho opera (và anh gà gô bảnh chọe, khéo nịnh đầm đã may mắn là người đầu tiên được đích thân Nilsson chỉ định cho giải thưởng này ). Vai Turandot – máy chém giọng kinh hoàng và là nỗi ác mộng của các soprano. Dù tổng thời gian hát trến sân khấu chưa đến 30 phút, nhưng lại toàn những note fortissimo ở quãng rất cao liên tiếp nên hiếm có sop nào kể cả true dramatic có thể giữ được nó trong vài năm liên tiếp mà k0 “bỏ vai chạy lấy… giọng”. Vậy mà Turandot đã thành thương hiệu của  Nilsson trong suốt cả sự nghiệp. Nhưng tôi cho rằng Nilsson (hay cả Dimitrova – 1 soprano nổi tiếng k kém với Turandot) k0 phải là Turandot hoàn hảo. Turandot của họ quá xa vời, chói lọi, và nổi bật 1 cách tách biệt như  cái cách mà mọi người trong box vẫn hay nói là … “cô đơn trên cao” (hé hé).  Bản thu âm “In questa reggia” (Turandot) của Nilsson tại Matx-cơ-va năm 65 nhân chuyến lưu diễn cùng La Scala tại Bolshoi cho thấy 1 note Đố vĩ đại khổng lồ chưa từng thấy trong lịch sử  ghi âm (note Đố của tenor hát cùng hoàn toàn bị upstage tan tành thành mây khói). Trường hợp khác tương tự là bản Turandot studio của RCA giữa Nilsson và Björling. Một lần chat với chị Nina cũng kể chuyện Nilsson rất kiêu hãnh phán đại ý rằng “chẳng có tenor nào đủ sức át note Đố của chị ấy khi duet mà k0 dùng tiểu xảo, vì note đố của Soprano luôn cao hơn, sáng chói hơn,…”  rồi khoe khéo chiến công upstage lão tướng Đan Mạch Helge Rosvaenge một cách đầy mỉa mai : ” trong duet của Turandot, Helge Rosvaenge (tenor kịch tính nổi tiếng trước ww2) giơ tay lên, mở rộng miệng và làm 1 động tác kịch tính như thể đang hát 1 note cao nhưng thực tế chỉ có mình tôi hát vậy mà hôm sau các bài báo vẫn viết là Helge Rosvaenge duet cùng tôi”.  Thực ra tôi nghĩ Nilsson là kiểu người hài hước, thích đùa cợt, tự nhiên k0 giữ phép tắc, chứ  bà cũng k0 phải người máu ăn thua đến mức muốn đọ sức với ông cụ ngoài 60t làm gì. Bản Turandot có vẻ như  cân sức nhất với Nilsson có lẽ là bản studio của EMI (với F.Corelli và R.Scotto) mà k biết có tiểu xảo gì của kĩ sư  ghi âm cho Corelli ko. Nhưng xét cho cùng, Nilsson chỉ nên hát Turandot đến hết phân cảnh “3 câu đố của Turandot” mà thôi.

Download:

In questa reggia  – Turandot – Giacomo Puccini

Straniero, Ascolta!…Nella Cupa Notte – Turandot – Giacomo Puccini

Birgit Nilsson (soprano)

Franco Corelli (tenor)

France Molinari-Pradelli (conductor)

Rome Opera Theater Orchestra & Chorus

Recorded in June – July1965

Birgit Nilsson trong vai Isolde

Tôi rất thích Isolde của Nilsson, đặc biệt là bản ghi âm năm 66 tại Bayreuth Festspiele với Böhm chỉ huy. Nhưng, lại thêm 1 chữ “nhưng” k0 mong muốn, đấy cũng k phải là 1 Isolde  như tôi tưởng tượng. Isolde của Nilsson không hề yêu Tristan, Isolde-Nilsson yêu … bản thân hơn. Màn hấp hối “chết vì tình” (Liebestod):  “Mild und Leise” của Isolde trở thành 1 Mad scene… rạo rực chứ chả thấy Mild (mềm mại) với Leise (dịu dàng) j` ráo trọi, keke. Cái bóng khổng lồ của Nilsson không đủ sức để che phủ tượng đài K.Flagstad vĩnh cửu thậm chí chưa chắc đã là quá rộng với đàn em W.Meier trong Tristan und Isolde. Nilsson hát Isolde thừa mãnh liệt, nhưng lại thiếu nồng nàn… Với nhiều người như thế là khó chấp nhận.

Uhm, nhưng tôi vẫn khẳng định Nilsson là fav Isolde của tôi. Tôi vẫn nhớ một trong những bài viết đầu tiên của tôi về opera từ  hồi tham gia box ncd- ttvnol (tiền thân của nhaccodien.info) cách đây 5-6 năm (và hình như bài đấy cũng có đăng lên homepage rồi đc vài site khác copy lại thì phải), đó cũng chính là 1 bài viết về Nilsson . Tôi đã nghe và cảm nhận khi mà tôi chưa có kinh nghiệm gì mấy, chưa biết nhiều, hiểu nhiều về bà, và cả về âm nhạc của Wagner nữa…

Download:

Mild und leise wie er lächelt – Tristan und Isolde – Richard Wagner

Birgit Nilsson (soprano)

Karl Böhm (conductor)

Bayreuth Festival Orchestra

Recorded in 1966

Birgit Nilsson trong vai Brünnhilde

Có thể nếu bạn đủ khắt khe để tìm được những Wagnerian voice cho riêng mình, và k0 thỏa mãn với Nilsson trong Elsa, Elisabeth, Senta, Siegliende, Isolde,… nhưng nếu bạn đã yêu thích opera của Wagner, bạn k0 thể không kiếm 1 bản thu âm của Nilsson trong bộ Ring, khuyên chân thành đấy. Brünnhilde của Nilsson là hoàn hảo tuyệt đối (cả 3 Brünnhilde). Dù là ở bản live hay studio cũng k0 thể có (“không thể” chứ k0 phải “khó có thể”) người vượt qua. Giọng hát đanh thép và sắc lạnh như  những nhát chém dứt khoát của thanh đại đao, miêu tả rõ nét và chân thực vị nữ chiến thần kiêu hãnh, đau đớn và bất hạnh. Tôi k0 có ý định bảo A.Varnay, K. Flagstad, F.Leider,G.Jones, M.Möld…  kém tài hơn hay là những Brünnhilde mờ nhạt, họ vẫn xuất sắc trong cách hiểu, cách thể hiện và sáng tạo nhân vật của riêng họ và cũng là những nghệ sỹ tuyệt vời. Nhưng Brünnhilde chỉ có thể là Nilsson mà thôi.

Tôi ko bao giờ muốn nhắc đến Nilsson như 1 cỗ máy hát, hay là 1 giọng hát chỉ nổi tiếng nhờ âm lượng khổng lồ, nếu bạn chờ đợi quá nhiều điều ấy từ giọng hát và cách thể hiện của Nilsson bạn sẽ thấy nó thật nông cạn và phù phiếm. Nghệ thuật của âm thanh giọng hát, giống như âm nhạc, có 1 sức biểu cảm rất riêng.

Nilsson đã qua đời, nhưng tiếng thét “Hojotoho” hùng vĩ  này  sẽ vẫn vang rền mãi mãi như một dấu ấn không phai mờ của 1 người nghệ sỹ rất đặc biệt mà tôi vô cùng yêu mến.

Download:

Nun zäume dein Ross, reisige Maid – Die Walküre – Richard Wagner

Recorded in October 29-November 19, 1965

Brünnhilde’s Immolation Scene: Starke Scheite schichtet mir dort – Götterdämmerung – Richard Wagner

Recorded in May 20-November 24, 1964

Birgit Nilsson (soprano)

Hans Hotter (Bass-Baritone)

George Solti (Conductor)

Wiener Philharmoniker

Advertisements

Về Anti-elite
nothing special

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: