Trong trẻo

berganza
Teresa Berganza (1935-)

El canto (Ca hát) là một gốc cây sum xuê mọc bên cạnh dòng sông đời. Nó biết cảm nhận được những lời thì thầm của dòng nước, vẻ mát lành nơi thượng nguồn, những tiếng khúc khích trên hẻm núi và những nụ cười dứới thác ghềnh…Nó là cây thiêng” – T.Berganza.

W.A.Mozart – Le Nozze di Figaro – Voi che sapete – Teresa Berganza (mezzo-soprano)

Lâu lắm không viết 1 entry nào trên blog, vừa lười, vừa ngại, vừa bận, và vừa không có hứng. Hôm nay ngồi đọc lại libretto và nghe 1 cách chăm chú “Lâu đài của Bá tước Râu Xanh” của B.Bartok , quá ấn tượng, và quyết định ngồi dịch lại libretto vở này. Nhưng bắt tay vào thì khó thật. Ngay cái phần Prologue mở đầu siêu đơn giản mà đã thấy không xuôi rồi. Một tác phẩm quá nhiều tính tượng trưng, cốt truyện không đặc sắc, nhưng giàu tính kịch và ước lệ, nhiều chi tiết sáng tạo, nhân vật với tính cách và tâm lý phức tạp. Một cái kết khá bất ngờ, hợp logic, tất cả được diễn đạt với thứ  âm nhạc phong phú, hấp dẫn nhưng  u ám, nhất là phần hát. Nếu không đọc librettto chắc là giảm đi khá nhiều giá trị của tác phẩm này.

Nhưng tất cả những cái ở trên chỉ là lí do của entry này, (rất không liên quan). Có lẽ cả ngày ám ảnh với “Lâu đài của bá tước râu xanh” khiến cần phải nghe 1 cái gì thật nhẹ nhàng, tinh khiết, trong mát để …rửa tai.  Tự dưng thấy cả Souzay, cả von Otter, cả Baker cũng trở nên nặng nề với cái tai của mình dù là những artsongs vui vẻ, dễ thương nhất. Lôi lại một cái đĩa khá cũ từ tít hàng trong cùng của tủ đĩa, 1 album lão Cò tặng sinh nhật mình hồi trước : “Una voce poco fa – A portrait of Teresa Berganza“. Không biết bao nhiêu lâu rồi chưa động lại cái đĩa này, mặc dù hồi xưa mình rất thích và nghe đi nghe lại nhiều lần.

Chẳng biết là bắt đầu thích T.Berganza từ bao giờ. Đĩa CD opera complete đầu tiên tôi có là “Il barbiere di Siviglia” – Rossini, với casting gồm có Prey, Alva, Berganza , Abaddo chỉ huy (vở đầu tiên nghe complete là Carmen, nhưng nó lại là VCD). Nhưng cái lần đầu tiên ấy, không đủ để thấy ấn tượng với giọng hát hay kĩ thuật của ca sĩ, mà chủ yếu là làm quen với âm nhạc thôi. Một thời gian sau, nghe nhiều hơn 1 chút, biết nhiều hơn 1 chút, và thấy là … Berganza quá nhạt nhẽo, quá cứng nhắc, và âm sắc cũng chẳng có gì thực sự đặc biệt. Đáng yêu, chính xác, mô phạm, duyên dáng, hết.

Thời gian đầu, còn đang mải mê ấn tượng với các note chạy nẩy lửa của những giọng mezzo màu sắc như Bartoli, hay Horne, chỉ biết thán phục và có đôi chút coi thường kiểu thể hiện  khô và thiếu sáng tạo, ít cadenza, note trang trí của Berganza. Nhưng càng về sau càng thấy những note hoa mĩ phù phiếm không quá cần thiết, khi đã hát chính xác rồi, thì vẻ đẹp của âm nhạc hiện liên rất tự nhiên. Cái duyên dáng, tinh tế, và rất có gout trong xử lý note, phân câu của Berganza dần hiện ra ngày một rõ nét hơn. Berganza chưa bao giờ hát phô, chưa một note nào hát căng cứng, tất cả đều nằm trong tầm kiểm soát của 1 cái đầu tỉnh táo, nhưng không quá lý trí như Baker. Một giọng mezzo với âm sắc sáng sủa, tươi tắn như một soprano trữ tình, một mezzo tự nhiên hiếm khi phải sử dụng đên cộng minh ngực để tạo effect như phần lớn các mezzo . Nếu như có 1 mezzo-soprano với tính chất giọng hát là trung bình cộng của M.Caballe và V. De los Angeles, thì Berganza sẽ là một hình dung chính xác nhất.

Berganza xuất sắc hoàn hảo với các vai mezzo của Rossini, (mà may ra chỉ có M.Horne là đối thủ), là một Carmen tinh nghịch , độc đáo và khác lạ, là một cự phách trong Zarzuella, hay các tiểu phẩm thanh nhạc Tây Ban Nha (ở khía cạnh này thì hơn hẳn Caballe, hay P. Lorengar đồng hương), … và rất nhiều nữa. Nhưng có lẽ đỉnh cao nhất của bà là với âm nhạc của Mozart, như chính bà cho rằng, cái khoảnh khắc khi bà cảm thấy âm nhạc của Mozart bắt đầu phát ra từ cổ họng, bà đã “trở nên gắn chặt với nó suốt cả đời“. Berganza may mắn được học với giảng viên Lola Rodriguez de Aragon – 1 trong những học sinh xuất sắc nhất của E.Schumann – soprano lừng danh với các vai trữ tình của Mozart, R.Strauss thời kì truớc WW2. Tốt nghiệp nắm lòng với “Così fan tutte”,  “Le nozze di Figaro”, vai debut của Berganza cũng chính là Dorabella (Così fan tutte). Nhưng vai diễn đem lại tên tuổi cho Berganza lúc ấy chính là Cherubino (Le nozze di Figaro), 1 vai phụ nhưng được Mozart ưu ái viết cho 2 aria xuất sắc, nổi tiếng . Cherubino là thương hiệu của riêng Berganza ( và xin đừng nhắc đến những Cherubino F. Von Stade , V,Kasarova hay C.Bartoli !). Berganza luôn nghiền ngẫm, sáng tạo và cảm thấy hứng thú với Cherubino: “Không giống như các trích đoạn khác, khi chúng nhiều lúc phải biểu diễn 1 cách nhàm chán qua hết năm này đến năm khác, vai Cherubino thì khác, bởi vì có rất nhiều cách để hát khác nhau. Ví dụ như bạn có thể hát “Non so piu ” với ít nhất là …12 kiểu” . Hay: “Voi che sapete là một tác phẩm nghe thì có vẻ hát rất đơn giản nhưng lại là 1 trong những tác phẩm khó nhất cho giọng mezzo trữ tình”.

W.A.Mozart – Le Nozze di Figaro – Non so piu- Teresa Berganza (mezzo-soprano)

Berganza có một nền tàng giáo dục âm nhạc căn bản vững chắc. Trước khi đến với thanh nhạc, bà từng học đàn ống, soạn nhạc và chỉ huy, nhưng môn yêu thích nhất của Berganza là piano. Chính ví thế, không bất ngờ khi Berganza luôn được đánh giá là 1 trong những giọng ca chính xác, hiểu biết, rất có style với khả năng cảm nhạc xuất sắc. Nhưng Berganza không bao giờ là 1 nghệ sỹ kiểu cách như các primadonna cùng thời kì. Bà từng kể lại rằng, trong 1 production Carmen tại Châu Âu, khi bà diễn vai chính cùng tên, anh chàng Tenor nổi tiếng đến nhà hát với chiếc xe Limusine sành điệu (không khéo chính là Domingo ấy!), còn bà thì đến nhà hát bằng … tàu điện ngầm Metro, giản dị, thực dụng như chính con người, âm nhạc và cá tính nghệ sỹ của bà. Hiện giờ tuy đã nghỉ hưu, nhưng Berganza vẫn say xưa với các lớp master class. Bà mang đến cách giảng dạy nổng nhiệt , sôi nổi , cuốn hút, hóm hỉnh, hải hước đúng kiểu Tây ban Nha, khiến không chỉ ca sĩ mà ngay cả khản giả cũng thấy thú vị và hấp dẫn.

Advertisements

Về Anti-elite
nothing special

6 Responses to Trong trẻo

  1. Hoàng Bảo Long says:

    Đọc đoạn này thích thế 😡 em chỉ ước có DVD của bà ý để xem Carmen tinh nghịch là thế nào. Em thì ko thích Anna Caterina Antonacci đóng Carmen lắm, diễn xuất có gì đó hơi xôi thịt.

    PS: “Ghềnh” chứ ko phải “ghềnh” ^^

  2. Hoàng Bảo Long says:

    Oops, gềnh =)) Đấy, thói quen gõ đúng chính tả =))

  3. figaro83 says:

    Ghi nhận, đã sửa, hehe. 😛

  4. Hoàng Bảo Long says:

    Em vừa xem được bà ý biểu diễn Carmen. Em chỉ thích diễn xuất của bà ý thôi, rất dễ thương. Còn về phần thanh nhạc thì em cảm giác bà ý hát không mềm lắm, nó không lả lơi ý. Có mấy đoạn hát nghe tinh nghịch phết 😀

  5. thaianh says:

    em nể bác quá đấy , sao tiếng Đức tiếng Ý gì bác cũng chơi tuốt thế nhiể …

  6. figaro83 says:

    Nói ra thì xấu hổ, thú thực là chỉ bập bõm 1 tí tiếng Anh, còn Pháp, Đức đủ biết chào, còn lại nhờ chị nhà …Google translate hết =))

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: