Tĩnh

janGundula Janowitz (1937)

Không biết F. Rückert có phải là 1 nhà thơ Đức tài năng k0, nhưng ông là 1 trong số những nhà thơ có nhiều tác phẩm đựoc các nhà soạn nhạc danh tiếng Đức-Áo yêu thích và chọn để phổ thành lied, trong đó đáng kể là Mahler, R.Strauss, 2 vợ chồng Schumann, J.Loewe, Brahms, F.Mendelssohn, A.Berg,…và thậm chí kể cả những nhà soạn nhạc nước khác như A.Rubinstein, B.Bartók, Musorgsky,…

Tôi k0 quan tâm nhiều đến thi ca cũng như sự nghiệp của Rückert, mà chủ yếu chỉ để ý đến những bài thơ được phổ thành lied của ông. “Du bist die Ruh” (“Em là Tĩnh lặng “) là 1 tác fẩm trong số đó, và fiên bản có lẽ nổi tiếng nhất là Op.59, no.3 của F.Schubert. Tôi (với 1 vốn tiếng Đức abc), thực sự k0 hiểu hết ý của bài thơ, nhất là khổ cuối với những từ ghép lạ như “Augenzelt” (“mắt – lều”??? -> đôi mắt u mê, tối tăm???). “Em” ở đây là sự tĩnh lặng hay “Tĩnh lặng” là em? Rückert nói về sự tĩnh lặng hay về người con gái tĩnh lặng? Chẳng biết. Chỉ cảm thấy 1 thứ “tĩnh lặng” êm ái, dịu dàng, thanh thản rất gợi cảm: “Hãy đến bên anh/ Và khép lại/ thật khẽ/ cánh cửa fía sau/”.

Âm nhạc chậm rãi, mơn man, bồng bềnh với nhiều note ghi chú piano(nhỏ, nhẹ), hoặc pianissimo (rất nhỏ, rất nhẹ) trong score, không thể hài hòa hơn với lời thơ, và chỉ được đẩy lên cao trào ở khổ cuối:”Đôi mắt u tối của anh/trở nên bừng sáng/ trước vẻ chói lọi của em/ xin em hãy cứ để thứ ánh sáng ấy lấp đầy đôi mắt này “.

Janowitz thật may mắn đã có 1 “Du bist die ruh” thực sự để đời. Sở hữu âm sắc thanh trong, tươi mát, mà không hề khô, thiếu cảm xúc, tựa như một làn gió lạnh mang nhiều hơi nước, lại thêm một note La pianissimo ở đẳng cấp của Caballé trong đoạn cao trào, giọng hát và cách thể hiện của Jan khiến cái “tĩnh” của Rückert và cái “bồng bềnh” của của Schubert như có màu – màu xanh mint – xanh cốm nhạt – màu xanh lạnh ẩn dấu trong mình cả màu trắng sữa tinh khiết và maù vàng mật nóng ấm. Đó chính là cảm hứng để đấy nhân vật Em -> nhân vật Gió trong bản dịch fía dưới, sau bao nhiêu lần dịch hỏng (vì thiếu trải nghiệm,:P). Mà cũng có thể lần này cũng hỏng nốt…

Với tôi thì chưa chắc 4’33” của J. Cage đã yên ắng hơn “Du bist die Ruh” của Schubert, vì cái im lặng của Cage có khi chỉ là cái “lặng” của âm thanh thuần túy, còn ở “Du bist die Ruh” là sự “tĩnh” của âm nhạc. Giống như thể cái cảm giác gió lạnh thổi mà bạn vẫn thấy ấm áp vậy.

Du bist die Ruh

Friedrich Rückert (1788-1866)

Du bist die Ruh,

Der Friede mild,

Die Sehnsucht du

Und was sie stillt.

Ich weihe dir

Voll Lust und Schmerz

Zur Wohnung hier

Mein Aug und Herz.

Kehr ein bei mir,

Und schließe du

Still hinter dir

Die Pforten zu.

Treib andern Schmerz

Aus dieser Brust!

Voll sei dies Herz

Von deiner Lust.

Dies Augenzelt

Von deinem Glanz

Allein erhellt,

O füll es ganz!

————————–

Cái này k0 fải bản dịch thơ cũng dịch nghĩa, vì chưa đủ độ sến để dịch và cũng chẳng hiểu tinh thần bài thơ

Tĩnh.

Chỉ còn gió, tĩnh lặng

Vuốt ve ta êm ái dịu dàng

Gợi lên những khát khao cháy bỏng

Rồi lại thủ thỉ vỗ về

Hãy mang đi, gió ơi

Niềm vui từ ánh mắt

Và nỗi đau sâu thẳm

Đang lẩn trốn nơi tim

Thổi qua ta

Thật nhẹ nhàng thôi nhé

Và nhớ khép khe khẽ

Cánh cửa gỗ fía sau

Thả lên trời

Những cô đơn buồn tủi

Để trái tim này

Chỉ còn hạnh fúc thôi

Cả tâm hồn mát rượi

Tinh khiết và sạch trong

Cứ thổi mạnh nữa đi

Ơi cơn gió mát lành.

———————

By Yes_Iam_here @ www.classicalvietnam.info

Download: Franz Schubert – Du bist die Ruh , Lied D.776 (Op.59, No.3) – Gundula Janowitz (soprano), Irwin Gage (piano)

Advertisements

Về Anti-elite
nothing special

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: